กะเหรี่ยง|แม้ว|เย้า|มูเซอ|ลีซอ|อีก้อ|ลัวะ|ถิ่น|ขมุ|ผีตองเหลือง|ปะดอง|ปะหล่อง|12 ชนเผ่า|วัดศรีโสดา|โครงการพระธรรมจาริก|

ปะหล่อง (Palong)

       ปะหล่อง เป็นชนเผ่าที่อพยพจากเมียนมาร์เข้าสู่ไทย เมื่อประมาณปี พ.ศ.2527 เรียกตัวเองว่า "ดาละอั้ง" คำว่า ปะหล่องเป็นภาษาไทยใหญ่ ซึ่งใช้เรียกชนกลุ่มนี้นอกจากนี้ยังมีคำเรียกที่แตกต่างกันออกไปอีก เช่น ชาวเมียนมาร์เรียกปะหล่องว่า "ปะลวง" และไทยใหญ่บางกลุ่มก็ใช้คำว่า "คุนลอย" ซึ่งมีความหมายว่าคนดอย หรือคนภูเขาแทนคำว่า "ปะหล่อง"

       เอกสารทางประวัติศาสตร์หลายฉบับกล่าวถึงชนชาวปะหล่องว่า เป็นพลเมืองกลุ่มหนึ่งภายใต้การปกครองของนครรัฐแสนหวี หนึ่งในเก้านครรัฐของอาณาจักไตมาว ซึ่งเป็นอาณาจักรยิ่งใหญ่ของชนไต ครั้งพุทธศักราช 1200 โดยมีศูนย์กลางของอาณาจักรในขณะนั้นอยู่บริเวณเมืองแสนหวีในรัฐฉานประเทศเมียนมาร์ (รายงานบางฉบับกล่าวว่าปะหล่องมีถิ่นฐานเดิมอยู่ในโกสัมพี ซึ่งก็เป็นข้อมูลที่ตรงกัน เพราะคำว่าโกสัมพี เป็นคำเรียกนครรัฐแสนหวี และกินความหมายครอบคลุมรัฐฉานได้ทั้งหมด)

       จำนวนประชากรปะหล่อง โดยการสำรวจขององค์การพิทักษ์สิทธิมนุษยชนประมาณว่ามี 1 ล้านคน ถิ่นที่อยู่กันหนาแน่น คือ บริเวณเทือกเขาในรัฐฉาน แถบเมืองตองแปง (น้ำซัน) สีป้อเมืองมิต และทางตอนใต้ของรัฐฉาน คือ ที่เมืองเชียงตุง นอกจากนั้นยังพบว่าปะหล่องกระจัดกระจายกันอยู่ทางใต้ของรัฐคะฉิ่น และภาคตะวันตกเฉียงใต้ของยูนนาน ในประเทศจีน

       อุดร วงศ์ทับทิม กล่าวไว้ใน "ดนตรีพื้นบ้านปะหล่อง" ว่า เมืองเหนือสุดที่ชาวปะหล่องอาศัยอยู่คือ เมืองน้ำคำ ซึ่งเป็นเขตติดต่อกับเมืองเลียวลีของสาธารณรัฐประชาชนจีน หรือที่ชาวปะหล่องเรียกว่า เมืองมาว ถัดลงมาคือ เมืองน้ำซัน น้ำตู โมโล เมืองมิต เมืองกอก เมืองโหลง น้ำใส มานาม มานพัต จาวโม ปูโหลง เจียงตองและตากวาง ซึ่งอยู่ห่างจากชายแดนไทย บริเวณดอยอ่างขาง เขตอำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ประมาณ 15 กิโลเมตร

       ราวปี พ.ศ. 2527 ได้มีปะหล่องจำนวนประมาณ 2,000 คน อพยพมารวมกันที่ชายแดนไทย-เมียนมาร์ บริเวณดอยอ่างขาง อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ที่หมู่บ้านนอแล ซึ่งเป็นหมู่บ้านใกล้กับพท้นที่รับผิดชอบของโครงการหลวงดอยอ่างขาง สถนการณ์ครั้งนั้นนำความลำบากใจมาสู่เจ้าหน้าที่ผุ้ปฏิบัติงานในพท้นที่อย่างิย่ง เนื่องจากกลุ่มผู้อพยพครั้งนี้ เป็นชาวปะหล่องจากดอยลาย อยู่ระหว่างเมืองเชียงตองกับเมืองปั่น เขตเชียงตุง แธนั้นบุคคลเหล่านี้จึงถือเป็นบุคคลที่อพยพเข้าเมืองโดยผิดกฎหมาย

       สาเหตุของการอพยพ สืบเนื่องมาจาก สถานการณ์ในประเทศเมียนมาร์ เมื่ออังกฤษคืนอิสรภาพ มีผลทำให้เกิดความระส่ำระสายไปทั่ว เกิดการขัดแย้งและสู้รบกันตลอดเวลา ระหว่างกองกำลังชนกลุ่มน้อย ที่รวมตัวกันจัดตั้งองค์กรแนวร่วมประชาธิปไตยแห่งชาติ กับทหารรัฐบาลเมียนมาร์ที่ดำเนินการอยู่ในพื้นที่ต่าง ๆ สงครามส่งผลต่อชาวปะหล่องทั้งทางตรงและทางอ้อม ชาวปะหล่องมีการรวมตัวตั้งเป็นองค์กร ซึ่งองค์กรปลดปล่อยรัฐปะหล่อง มีกองกำลังติดอาวุธประมาณ 500 คน องค์กรดังกล่าวร่วมเป็นพันธมิตรอยู่ในแนวร่วมประชาธิปไตยแห่งชาติ ซึ่งเป็นองค์กรหลักที่รวมเอาองค์กรต่อสู้เพื่อสิทธิ์ในการปกครองตนเองของชนกลุ่มน้อยทั้งหมดไว้

       ในแต่ละครั้งที่การสู้รบหรือปะทะกันระห่างองค์การปลดปล่อยรัฐปะหล่องกับทหารรัฐบาล ชาวบ้านประสบคตวามเดือดร้อนมาก ต้องสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สิน

       นอกจากนั้น พื้นที่ที่ชาวปะหล่องอาศัยอยู่ก็ยังเป็นพื้นที่เคลื่อนไหวปฏิบัติงานมวลชนของพรรคคอมมิวนิสต์เมียนมาร์ ทหารฝ่ายรัฐบาลจะเข้าไปปฏิบัติการโจมตีเพื่อสะกัดกั้นความเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา การปฏิบัติการเหล่านี้ มีผลต่อชีวิตความเป็นอยู่ชองชาวปะหล่องในพื้นที่ดอยลายเป็นอย่างมาก

       นายคำ เหียง ผู้นำการอพยพเล่าว่า เมื่อทหารของขบวนการกู้ชาติไทยใหญ่มาตั้งกองทัพใกล้หมู่บ้าน และทหารคอมมิวนิสต์กมาบังคับให้ส่งเสบียงอาหาร เป็นเหตุให้ฝ่ายรัฐบาลเมียนมาร์ ส่งกำลังเข้าปราบปราม ชาวบ้านถูกฆ่าตายเป็นจำนวนมาก โดยถูกกล่าวหาว่าให้การสนับสนุนทหารกู้ชาติ และคอมมิวนิสต์ นอกจากนั้น ยังเอาสัตว์เลี้ยงไปฆ่ากิน ยึดของมีค่า เผายุ้งข้าว ข่มขืนผู้หญิงและบังคับผู้ชายให้ไปเป็นลูกหาบขนอาวุธเสบียงอาหาร บางคนถูกสอบสวน และทุบตีอย่างทารุณเพื่อบังคับให้บอกฐานที่ตั้งของทหารกู้ชาติไทยใหญ่ และทหารคอมมิวนิสต์ เมื่อชาวบ้านต้องเผชิญกับความลำบากนานัปการ จึงพากันอพยพหลบหนี จนในที่สุดมาอยู่รวมกันที่ชายแดนไทย-เมียนมาร์ บริเวณดอยอ่างขาง

       ต่อมาเมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จเยี่ยมเยียนราษฎรชาวเขาเผ่ามูเซอที่บ้านขอบด้งในพื้นที่โครงการหลวงดอยอ่างขาง ปะหล่องคนหนึ่งจึงได้นำความกราบบังคมทูลของอนุญาตอาศัยอยู่ในประเทศไทย ซึ่งเป็นผลให้โปรดเกล้าฯ จัดที่อยู่ให้ในฐานะผู้อพยพที่บ้านนอแล จนถึงปัจจุบัน

       ช่วงอยู่ที่บ้านนอแล ชาวปะหล่องประสบปัญหาความเดือดร้อนอันเนื่องมาจากพื้นที่นั้นอยู่ใกล้เขตอิทธิพลขุนส่า ทำให้ได้รับผลกระทบจากการสู้รบระหว่างทหารไทยใหญ่ของขุนส่ากับกองกำลังว้าแดงอันเนื่องมาจากผลประโยชน์จากการค้าฝิ่นอยู่เนือง ๆ ประกอบกับการขาดแคลนพื้นที่ทำกิน และภาวะอากาศที่หนาวเย็น ทำให้ชาวปะหล่องบางกลุ่มพากันอพยพโยกย้ายหาที่อยู่ใหม่ และกระจายกันไปตั้งบ้านเรือนอยู่ในหลายพื้นที่

       ปะหล่องที่อพยพแยกย้ายกันไปตั้งบ้านเรือนอยู่ตามที่ต่าง ๆ ยังมีการเดินทางไปมาหาสู่กันอยู่เสมอ ปัจจุบันหมู่บ้านชาวปะหล่องอยู่ในพื้นที่ อำเภอฝาง และอำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 6 หมู่บ้านประมาณ 350 หลังคาเรือน ประชากร 1,937 คน

       ชุมชนปะหล่องแต่เดิมเมื่อครั้งอยู่ในเมียนมาร์ จะตั้งบ้านเรือนอยู่รวมกันเป็นหมู่บ้าน บนสันเขาในระดับความสูงประมาณ 6,000 ฟุต จากระดับน้ำทะเล

       ลักษณะหมู่บ้าน มีถนนหรือทางเดินผ่านกลางหมู่บ้าน บ้านแต่ละหลังจะปลูกเรียงรายอยู่ 2 ฟากถนน และกระจายออกไปตามลาดไหล่เขา กลางหมู่บ้าน เป็นที่ตั้งของ "โย่ง" หรือวัด ซึ่งเป็นศาสนสถานของชุมชนและเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป บริเวณใกล้เคียงกันเป็นศาลาเอนกประสงค์และตลาดเหนือหมู่บ้านเป็นที่ตั้งของศาลผีเจ้าที่ หรือ "ดะมูเมิ้ง" ซึ่งเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สำคัญมากของชาวบ้าน

       ลักษณะชุมชนปะหล่องในประเทศไทย มีการปรับเปลี่ยนไปบ้างตามสภาพแวดล้อมและสภาพภูมิประเทศ แต่ทุกหมู่บ้านยังคงรักษาไว้ซึ่งศาลผีประจำหมู่บ้าน เช่น ที่บ้านปางแดง อ.เชียงดาว จ.เชียงใหม่ หมู่บ้านจะตั้งอยู่บริเวณที่ราบเชิงเขา มีถนนกลางหมู่บ้าน เหนือหมู่บ้านเป็นที่ตั้งของศาลผีเจ้าที่ ที่สร้างขึ้นอย่างประณีตสวยงาม และมีรั้วล้อมรอบ ไม่ปรากฏว่ามีวัด ศาลาเอนกประสงค์และตลาดซึ่งเป็นเสมือนศูนย์รวมของสมาชิกในชุมชนบริเวณกลางหมู่บ้าน แต่ชาวบ้านจะใช้บริเวณลานหน้าบ้านของหัวหน้าหมู่บ้านเป็นที่ชุมชนเมื่อจะประกอบกิจกรรมใด ๆ ส่วนในวันสำคัญทางศาสนา ชาวบ้านจะพากันไปทำบุญที่วัดซึ่งตั้งอยู่ใกล้หมู่บ้าน

       บ้านปะหล่องโดยทั่วไป จะเป็นบ้านแบบยกขึ้น ความสูงประมาณ 1-3 เมตร ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความลาดชันของไหล่เขา ก่อสร้างด้วยวัสดุในท้องถิ่น เสาทำด้วยไม้จริงพื้นและฝาใช้ฟากไม้ไผ่ หลังคามุงหญ้าคา

       พื้นที่ใช้สอยประกอบด้วย ชาวบ้าน ห้องเอนกประสงค์ ซึ่งใช้สำหรับการรับแขกและหุงหาอาหาร บริเวณด้านในสุดเป็นส่วนนอนของสมาชิกในครอบครัว มีเตาไฟอยู่กลางห้องและหิ้งพระอยู่ที่หัวนอน

       1. บ้านสำหรับครอบครัวเดี่ยว จะประกอบด้วย ชาน ห้องเอนกประสงค์ และห้องนอนเพียงห้องเดียวเท่นั้น

       2. บ้านสำหรับครอบครัวรวม จะมีลักษณะเป็นบ้านหลังยาว ภายในบ้านแบ่งซอยเป็นห้องเล็ก ๆ เรียงกันไปตามความยาวของบ้านตามจำนวนครอบครัวที่อยู่รวมกันในบ้านหลังนั้น แต่ละครอบครัวจะมีเตาไฟของตัวเองอยู่ในห้อง

       บริเวณลานรอบบ้าน มียุ้งสำหรับเก็บข้าว ข้าวโพด บางหลังคาเรือนจะสร้างครกกระเดื่องไว้ใต้ชายคา  ยุ้งข้าว หรือยุ้งข้าวโพด นอกจากนี้ยังสร้างเล้าไก่ แ ละคอกหมูไว้อย่างเป็นระเบียบด้วย   ปัจจุบัน ลักษณะบ้านปะหล่องในประเทศไทย มีการปรับเปลี่ยนไปเพื่อให้เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศ

       และการใช้สอยพื้นที่ โดยเฉพาะส่วนหุงอาหาร ชาวบ้านจะสร้างห้องขึ้นมาต่างหากเพื่อใช้ในการนี้โดยเฉพาะ ส่วนใหญ่นิยมสร้างต่อเติมตรงชานบ้านด้านใดด้านหนึ่ง ส่วนเตาไฟที่เคยสร้างไว้ในห้องนอน และห้องเอนกประสงค์ ก็จะลดลงเหลือเพียงในห้องครัวเท่านั้น

       การอยู่รวมกันของชาวปะหล่องในบ้านแต่ละหลัง ส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นแบบครอบครัวขยาย ซึ่งจะเห็นได้จากขนาดบ้านแต่ละหลัง มักมีขนาดใหญ่ แข็งแรงเพื่อให้เหมาะสมกับจำนวนสมาชิกในครอบครัว

       กลุ่มปะหล่องซึ่งอยู่ในประเทศไทย มีลักษณะครอบครัวขยายทางฝ่ายชาย นั่นคือ เมื่อลูกชายแต่งงานแล้วก็จะให้ลูกสะไภ้เข้ามาอยู่ในบ้าน ส่วนใหญ่เท่าที่พบจะมีจำนวนเพียง 2 – 3 ครอบครัวเท่านั้น ที่อยู่รวมกันในบ้านหลังเดียวกัน

       สำหรับชุมชนปะหล่องซึ่งอยู่ในเมียนมาร์ นอกจากมีลักษณะครอบครัวขยายทางฝ่ายชายแล้วยังพบว่าการอยู่รวมกันของครอบครัวเดียวหลาย ๆ ครอบครัวในบ้านหลังเดียว บางหลังคาเรือนอยู่รวมกันถึง 20 ครอบครัว แต่ละครอบครัวอาจจะมีการสัมพันธ์ทางเครือญาติหรือไม่ก็ได้ หากสมัครใจรักใคร่สนิทสนม และปรารถนาจะอยู่รวมบ้านเดียวกันก็จะตกลงกัน และช่วยกันสร้างบ้านหลังยาวจำนวนห้องเท่าจำนวนครอบครัวที่จะอยู่รวมกัน เมื่อเสร็จแล้ว แต่ละครอบครัวจะสร้างเตาไฟขึ้นภายในห้องตน เพื่อประกอบอาหารและความอบอุ่น กฎของการอยู่ร่วมกันใน บ้านรวม คือ ทุกครอบครัวต้องปรองดองและเคารพเชื่อฟังผู้อาวุโสของบ้าน

       การแต่งกาย ลักษณะการแต่งกายที่ปรากฏให้เห็นเด่นชัดถึงเอกลักษณ์ของ เผ่า เครื่องแต่งกายของผู้หญิง ซึ่งประกอบด้วยเสื้อผ่าหน้าด้วยแถบสีผ้าแดง สวมผ้าซิ่นที่ทอขึ้นเองสีแดงสลับลายริ้วขาวเล็ก ๆ ขวางลำตัวความยาวจรดเท้า โพกศรีษะด้วยผ้าผืนยาว ซึ่งส่วนใหญ่นิยมใช้ผ้าขนหนูซึ่งซื้อจากตลาดพื้นราบ ลักษณะที่โดดเด่นคือ การสวมที่เอวด้วยวงหวายลงรักแกะลายหรือ ใช้เส้นหวายเล็ก ๆ ย้อมสีถักเป็นลาย บางคนก็ใช้โลหะสีเงินลักษณะเหมือนเผ่นกังกะสีนำมาติดเป็นแถวยาว ตอกลายและขดเป็นวง สวมใส่ปนกัน วงสวมเอวเหล่านี้ ประหล่องเรียกว่า "หน่องว่อง"

       หญิงประหล่องทั้งเด็ก สาว คนชราจะสวมหน่องว่องตลอดเวลาด้วยความเชื่อว่า คือ สัญลักษณ์ของการเป็นลูกหลานนางฟ้า ทั้งนี้สืบเนื่องจากตำนานที่เล่าสืบต่อกันมาจนถึงนางฟ้าที่ชื่อ หรอยเงิน ได้ลงมายังโลกมนุษย์ แต่โชคร้ายไปติดแร้วดักสัตว์ของชาวมูเซอ ทำให้ไม่สามารถเดินทางกลับสวรรค์ได้ต้องอยู่ในโลกมนุษย์และเป็นบรรพบุรุษของมนุษย์หลายกลุ่ม ชาวปะหล่องเชื่อว่าพวกตนเป็นลูกหลานกลุ่มหนึ่งของนางหรอยเงิน ฉะนั้นจึงต้องสวม หน่องว่อง ซึ่งเปรียบเสมือนแร้วดักสัตว์ไว้เป็นสัษณ์เพื่อรักลึกถึงนางฟ้าหรอยเงินตลอดเวลา  ชาวปะหล่องยังเชื่ออีกว่า หน่องว่องเป็นวัตถุมงคลของชีวิต การสวมหน่องว่องจะให้เกิดความสุข เมื่อตายไปจะได้ขึ้นสวรรค์ หากถอดออกจะทำให้สิ่งไม่เป็นมงคลเข้ามาครอบงำ ฉะนั้นพวกผู้หญิงจึงต้องสวมหน่องว่องไว้ตลอดเวลาแม้กระทั้งเวลานอน

       มีผู้สันนิษฐานว่า แต่เดิมหน่องว่องของปะหล่องทำด้วยเงินแท้ ๆ และเป็นเครื่องแสดงฐานะของผู้สวมใส่ด้วย ต่อมาเมื่อต้องเผชิญกับสงครามและการอพยพโยกย้าย ทำให้ถูกปล้นและแย่งชิงอยู่เนือง ๆ จนในที่สุดจึงไม่เหลือหน่องว่อง ที่เป็นเงินแท้ ๆ ให้เห็นในชุมชนปะหล่องที่อยู่ในประเทศไทย

       ลักษณะการแต่งกายของผู้ชาย เปลี่ยนแปลงไปจนไม่สามารถหาลักษณะที่บ่งบอกถึงเอกลักษณ์ได้ ทั้งเด็ก หนุ่ม ชายชราล้วนแต่งกายเหมือนชาวพื้นราบ มีเพียงผู้เฒ่าบางคนเท่านั้น ที่ยังคงสูบยาด้วยกล้องสูบยา ขนาดยาวประมาณ 1 ฟุต ทำจากไม้แกะสลักเป็นสัญลักษณ์ที่บ่งบอกถึงความเป็นปะหล่องที่แตกต่างไปจากชนเผ่าอื่น ๆ ในประเทศไทย

       การแต่งกายซึ่งเป็นที่นิยมกันในกลุ่มหญิงและชาย ทั้งยังเป็นเครื่องแสดงฐานะของชาวปะหล่องอีกอย่างหนึ่งคือ การเลี่ยมฟันด้วยโลหะคล้ายทองทั้งปาก และประดับด้วยลอยหลากสี ซึ่งเป็นที่นิยมกันมาตั้งแต่ครั้นอยู่ในเมียนมาร์ แม้ในประเทศไทยปัจจุบันก็ยังคงมีความนิยมเช่นนี้ปรากฏให้เห็น

       ชาวปะหล่อง มีภาษาพูดของตนเองที่นักภาษาศาสตร์บางคน จัดให้อยู่ในกลุ่มภาษาปะหล่อง-วะ แต่โดยทั่วไปแล้ว ชาวปะหล่องสามารถพูดภาษาไทยใหญ่ได้ นอกจากนั้นภาษาปะหล่องยังปรากฏการหยิบยืมคำมาจากภาษาต่างๆ มากมาย ทั้งภาษาเมียนมาร์ คะฉิ่น ไทยใหญ่ ภาษาลีซอเป็นต้น ในการติดต่อกับคนต่างเผ่า ปะหล่องจะใช้ภาษาไทยใหญ่เป็นหลัก ส่วนใหญ่ปะหล่องในประเทศไทยนั้น ปัจจุบันเด็ก ๆ และผู้ชายวัยกลางคนมักพูดภาษาไทยเหนือได้บ้าง ส่วนการสื่อสารกับผู้หญิงต้องอาศัยล่าม เพราะผู้หญิงฟังภาษาไทยเข้าใจแต่ไม่กล้าโต้ตอบด้วยภาษาไทย

       หนุ่มสาวปะหล่องไม่นิยมแต่งงานกับคนต่างเผ่า การพบปะกันของชายหนุ่มหญิงสาวมักจะเกิดขึ้นในเทศกาลหรือพิธีทำบุญต่าง ๆ เมื่อชายหนุ่มถูกใจหญิงสาวคนใดก็จะหาโอกาสไปเที่ยวบ้านในตอนกลางคืนโดยจะเป่าปี่ (เว่อ) หรือดีดซึง (ดิ้ง) เป็นเพลงบอกกล่าวให้หญิงสาวตื่นขึ้นมาเปิดประตูรับ หากสาวไม่รังเกียจก็จะลุกขึ้นมาเปิดประตูให้ และพากันเข้าไปในบ้านนั่งคุยกันที่เตาไฟ การพูดคุยจะเกิดขึ้นเช่นนี้ โดยไม่มีเรื่องเพศสัมพันธ์เข้ามาเกี่ยวข้อง จนหนุ่มสาวเข้าใจกันและตกลงจะแต่งงานกันจึงบอกพ่อแม่ และพ่อแม่ฝ่ายชายจึงจะไปสู่ขอกับพ่อแม่ฝ่ายหญิง ส่วนใหญ่สินสอดที่เรียกร้องกันจะอยู่ระหว่างสามถึงสี่พันบาท ค่าใช้จ่ายในพิธีแต่งงานเป็นของฝ่ายชายทั้งหมด เมื่อเสร็จพิธีแต่งงานแล้วฝ่ายหญิงต้องไปอยู่กับครอบครัวฝ่ายชาย

       กรณีที่ฝ่ายชายไม่มีเงินค่าสินสอด พ่อแม่ฝ่ายหญิงจะเป็นฝ่ายออกค่าใช้จ่ายในการแต่งงานให้และหลังพิธีแต่งงานฝ่ายชายจะต้องไปอยู่กับครอบครัวฝ่ายหญิง เป็นการขึ้นเขย ทำงานชดใช้ค่าสินสอดเป็นเวลา 3 ปี จากนั้นจะแยกครอบครัวหรือทางฝ่ายหญิงไปอยู่กับครอบครัวของตนได้

       พิธีแต่งงาน จะมีทั้งการเลี้ยงผีเรือนผีปู่ย่าตายายในวันมัดมือ และหลังจากนั้นคู่แต่งงานก็จะพากันไปทำบุญที่วัด เป็นการทำพิธีทางศาสนา

       การรักษาอาการเจ็บป่วย ในแต่ละหมู่บ้าน จะมีบุคคลผู้ซึ่งรู้เรื่องการรักษาแบบพื้นบ้านทั้งโดยการทำพิธีเซ่นสรวงบูชา ใช้มนต์คาถาและการใช้ยาสมุนไพร ชาวบ้านเรียกบุคคลพวกนี้ว่า สล่า

       หน้าที่ของสล่า นอกจากรักษาอาการเจ็บป่วยแล้ว ยังสามารถทำนายทายทักเหตุการณ์ต่างๆ ได้ นอกจากนั้นชาวปะหล่องยังไว้วางใจให้สล่าเป็นผู้ตั้งชื่อเด็กเกิดใหม่เพื่อความเป็นมงคล และทำหน้าที่ปลุกเสกเครื่องลางของขลังเป่ามนต์คาถาเพื่อให้ได้ผลทางการป้องกันตัว หรือทำเสน่ห์มหานิยมด้วย

       การตาย เมื่อมีการตาย ญาติพี่น้องจะตั้งศพไว้เป็นเวลา 2 วัน ระหว่างนั้นจะมีการเลี้ยงอาหารชาวบ้านทั้งหมู่บ้านตลอดงานพิธี พิธีกรรมในช่วงนี้จะมีการเลี้ยงผีเพื่อบอกกล่าวโดยด่าย่านเท่านั้น เมื่อถึงเวลานำไปเผาที่ป่าช้า จะนิมนต์พระมาชักศพนำและทำการสวดส่งวิญญาณด้วย

       ในเมียนมาร์ การเผาศพจะเผาเฉพาะคนตายที่เป็นคนชราเท่านั้น หากเป็นคนหนุ่มต้องฝัง แต่ปะหล่องในประเทศไทยจะใช้วิธีเผาเพียงอย่างเดียว

       ชาวปะหล่องได้ชื่อว่า เป็นกลุ่มชนที่ยึดถือคติธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าอย่างเคร่งครัด วิถีชีวิตของชาวบ้านอยู่กันอย่างสุขสงบ ปราศจากอบายมุข มีประเพณีพื้นบ้านที่เกี่ยวพันกับพุทธศาสนาอย่างแน่นแฟ้น ทุกหมู่บ้านจะมีวัดเป็นศูนย์กลางหากหมู่บ้านใดไม่มี ชาวบ้านก็จะพากันไปทำบุญยังวัดใกล้หมู่บ้าน ทุกหลังคาเรือนจะมีหิ้งพระบูชาเป็นที่เคารพสักการะ

       วันพระ ช่วงเทศกาลเข้าพรรษา ชาวบ้านจะพากันไปใส่บาตรและทำบุญที่วัดและจะมีพิธีเฉลิมฉลองเมื่อถึงวันสำคัญทางศาสนา เช่น วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา วันอาสาฬหบูชา วันวิสาขบูชา รวมทั้งวันปีใหม่ และวันสงกรานต์ด้วย ในวันเหล่านี้นอกจากมีการทำบุญด้วยข้าวสาร อาหาร ดอกไม้ใส่ขันดอก แล้วยังมีการฟ้อนรำ ร้องเพลง บรรเลงฆ้อง กลอง ฉิ่งฉาบ ทั้งที่วัดและลานหมู่บ้านด้วย

       พ่อแม่ชาวปะหล่องยึดถือธรรมเนียมปฏิบัติเช่นเดียวกับชาวพุทธโดยทั่วไปคือ การสนับสนุนให้ลูกชายบวชเณรเพื่อเล่าเรียนธรรมะ และบวชพระเพื่อแผ่ส่วนบุญส่วนกุศลให้แก่บิดามารดา

       ด้วยความเชื่อ ชาวปะหล่องยังคงมีความเชื่อเรื่องวิญญาณควบคู่ไปกับการนับถือศาสนาพุทธโดยเชื่อว่าวิญญาณโดยทั่วไปจะมี 2 ระดับ ระดับหนึ่งเรียกว่า "กาบู" เป็นวิญญาณของสิ่งมีชีวิต อีกระดับหนึ่งคือ "กานำ" เป็นวิญญาณที่สิงสถิตอยู่ในสิ่งที่ไม่มีชีวิต เช่น ต้นไม้ ภูเขา แม่น้ำ และเชื่อว่าบุคคลแต่ละคนจะมีวิญญาณ 2 ระดับนี้ให้ความคุ้มครองอยู่ นั่นคือ วิญญาณของตนเองและวิญญาณที่สิงสถิตอยู่โดยทั่วไป เช่น บ้าน หมู่บ้าน ทางเดิน ไร่ข้าว ฯลฯ

       ชาวบ้าน จะมีพิธีเซ่นสรวงบูชาผี หรือวิญญาณควบคู่ไปกับการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาพุทะอยู่เสมอ เช่น พิธีแต่งงาน พิธีศพ หรือการขึ้นบ้านใหม่ โดยมีหัวหน้าพิธีกรรมที่เรียกว่า "ด่าย่าน" เป็นผู้ประกอบพิธี

       ในหมู่บ้านชาวปะหล่องจะมีสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และสำคัญที่สุดของหมู่บ้านคือ ศาลผีเจ้าที่หรือ "ดะมูเมิ้ง" ซึ่งเป็นที่สิงสถิตของผีหรือวิญญาณที่คุ้มคอรงหมู่บ้าน บริเวณศาลจะอยู่เหนือหมู่บ้าน ศาลจะได้รับการก่อสร้างอย่างประณีต มีรั้วล้อมรอบ สะอาดเรียบร้อย เนื่องจากชาวบ้านจะช่วยกันดูแลและซ่อมแซมตลอดเวลา

       พิธีกรรมที่สำคัญ นอกจากการทำบุญและประกอบพิธีกรรมในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาแล้วพิธีสำคัญที่สุดที่ชาวบ้านต้องกระทำทุกปีคือการบูชาผีเจ้าที่

       การบูชาผีเจ้าที่จะกรทะปีละ 2 ครั้ง คือ ช่วงก่อนเข้าพรรษา 1 ครั้ง และช่วงก่อนออกพรรษาอีก 1 ครั้ง

       พิธีบุชาผีเจ้าที่ก่อนเข้าพรรษาเรียกว่า "เฮี้ยงกะน่ำ" มีจุดมุ่งหมายเพื่อบอกกล่าวแก่ผีเจ้าที่หรือเป็นการย้ำแก่ผีเจ้าที่ว่าในช่วงเข้าพรรษา ชาวบ้านจะไม่มีการเอาผัวเอาเมีย หรือมีพิธีแต่งงานเกิดขึ้นจากนั้นจึงทำพิธี "กะปิ๊ สะเมิง" คือ ปิดประตูศาลผีเจ้าที่ เมื่อใกล้จะออกพรรษาชาวบ้านก็จะทำพิธี "แฮวะ ออกวา" คือบูชาผีเจ้าที่อีกครั้งหนึ่ง เพื่อทำการเปิดประตูศาลผีเจ้าที่หรือ "วะ สะเมิง" เพื่อเป็นการบอกกล่าวว่า ช่วงฤดูที่ชาวบ้านจะมีการแต่งงานกันมาถึงแล้ว และในพิธีแต่งงานนี้ จะมีการเชื้อเชิญผีเจ้าที่ออกไปรับเครื่องเซ่นบูชาด้วย

ชาวบ้านทุกหลังคาเรือนจะต้องร่วมในพิธีนี้โดยนำไก่ต้มสับเป็นชิ้น ๆ นำไปรวมกันที่ศาลผีเจ้าที่จากนั้น "ด่าย่าน" หรือผู้นำในการทำพิธีกรรมก็จะเป็นผู้บอกกล่าวแก่ผีเจ้าที่ต่อไป

สภาพทางเศรษฐกิจ

       ชาวปะหล่องมีความชำนาญในการปลูกชาพันธุ์ดีมาตั้งแต่ครั้งอยู่ในเมียนมาร์ โดยเฉพาะแถบเมืองตองแปง เมืองน้ำซัน ชาที่ปลูกโดยชาวปะหล่องมีคุณภาพดีมากถึงขึ้นเป็นสินค้าส่งออก

       การเพาะปลูกพืชอื่น ๆ ส่วนใหญ่เป็นพืชเพื่อบริโภค โดยปลูกข้าวเป็นพืชหลัก นอกจากนี้ก็มีถั่วชนิดต่าง ๆ เช่น ถิ่วลิสง ถั่วเหลือง ถั่วแปะยี งา ข้าวโพด ยาสูบ มันเทศ อ้อย ฯลฯ

       การเลี้ยงสัตว์ ทุกหลังคาเรือนจะเลี้ยงหมูและไก่เพื่อใช้ในพิะกรรมเท่านั้น โดยปกติแล้วชาวปะหล่องไม่นิยมบริโภคเนื้อสัตว์ อาหารประจำวันส่วนใหญ่จะมีส่วนประกอบของผักและถั่ว ซึ่งนับว่ามีคุณค่าทางอาหารเทียบกับการบริโภคเนื้อสัตว์

       ชาวปะหล่อง แม้จะมีความสามารถในการเพาะปลูกพืชต่าง ๆ ซึ่งเป็นความรู้ความชำนาญที่มีมาตั้งแต่ครั้งอยู่ในประเทศเมียนมาร์ แต่ก็ไม่สามารถใช้คตวามรู้เหล่านี้ได้อย่างเต็มที่เมื่อเข้ามาอยู่ในประเทศไทย เนื่องจากขาดแคลนที่ทำกิน และไม่มีที่ทำกินที่เป็นของตัวเองอย่างแน่นอน ชาวปะหล่องจำนวนหนึ่งยึดอาชีพรับจ้างทำไร่ชาเลี้ยงตัวเอง ในขณะที่บางกลุ่มต้องอาศัยที่ดินของชาวพื้นราบปลูกพืชผักต่าง ๆ เลี้ยงชีพ

       ปัญหาการบุกรุกป่าสงวนเพื่อใช้เป็นพื้นที่อยู่อาศัยและทำมาหากินโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ของชาวปะหล่อง นับว่ามีผลต่อชีวิตความเป็นอยู่และสภาพเศรษฐกิจของชาวปะหล่องมาก

       รัฐบาลและองค์กรเอกชน ได้ให้ความสนใจเข้าไปช่วยเหลือและหาอาชีพเพื่อเสริมรายได้ เช่น ส่งเสริมการทอผ้า และงานหัตถกรรมต่าง ๆ ซึ่งก็ยังเห็นผลไม่ชัดเจนนัก เนื่องมาจากขาดบุคลากรที่เข้าไปส่งเสริมอย่างต่อเนื่อง และประกอบกับมีปัญหาด้านความต้องการของตลาดที่ไม่แน่นอนด้วย

       บางหมู่บ้าน เช่น บ้านปางแดง เริ่มมีรายได้เสริมจากการรับนักท่องเที่ยวให้ค้างในหมู่บ้านซึ่งก็เป็นการดำเนินการของบริษัทท่องเที่ยว กับบุคคลบางครอบครัวในหมู่บ้านเท่านั้น ยังไม่มีการจัดระบบให้รายได้กระจายอย่างทั่วถึง

       แต่ก่อนเมื่อครั้งอยู่ในประเทศเมียนมาร์ ในชุมชนที่มีประชากรปะหล่องหนาแน่น เช่น เมืองตองแปง ชาวปะหล่องจะอยู่ในระบบการปกครองเช่นเดียวกับพวกฉาน คืออยู่ภายใต้การปกครอง "มะโย้ซา" ซึ่งกระจ่ายอำนาจต่อมายัง เห็ง ถะ โหมง ซึ่งเทียบเท่ากำนับและคณะผู้บริหารตำบล โยมี "แก่" ซึ่งมีฐานะเทียบเท่า "ผู้ใหญ่บ้าน" เป็นหัวหน้าปกครองหมู่บ้าน ส่วนใหญ่พื้นที่ที่ปะหล่องอยู่ไม่หนาแน่น รัฐบาลจะแต่งตั้งผู้นำซึ่งเป็นบุคคลที่เลือกขึ้นมาเป็นผู้ดูแล ซึ่งบุคคลผู้นี้มักจะได้แก่ผู้นำหรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งในกลุ่มตระกูลใหญ่ของชุมชน

       ส่วนระบบการปกครองของชุมชนปะหล่องในประเทศไทยนั้น แม้ว่าบางหมู่บ้านจะได้รับอนุญาตจากทางราชการให้มีผู้ใหญ่บ้านและกรรมการหมู่บ้านตามระเบียบการปกครองส่วนท้องถิ่นแล้วก็ตาม แต่โดยจารีตแล้ว บุคคลที่เป็นกลุ่มผู้นำในชุมชนโดยแท้จริงได้แก่

       1. หัวหน้าบ้าน หรือ "หน่าจะกั้ง" บุคคลผู้นี้ได้แก่ผู้นำการอพยพ เป็นผู้ที่ได้รับความเชื่อถือและเคารพศรัทธาจากชาวบ้าน ถึงขึ้นให้อำนาจตัดสินใจ ต่อมาบุคคลผู้นี้มักจะได้รับการมอบหมายจากทางราชการให้ดำรงตำแหน่งผู้นำของชุมชนฐานะเทียบเท่ากับผู้ใหญ่บ้าน

       2. ผู้อำวุโส ชาวปะหล่องเป็นชนกลุ่มที่มีนิสัยอ่อนโยน เชื่อมั่นในเรื่องบาปบุญคุณโทษ และความกตัญญู ตามคติทางพุทธศาสนา ฉะนั้นกลุ่มผู้อาวุโสจึงมีอิทธิพลมากต่อความสงบเรียบร้อยของชุมชน

พระ หรือ "ยะพร่า" เป็นที่เคารพศรัทธาและเชื่อถือของชาวบ้านมาก ทั้งนี้เนื่องจากปะหล่องนับถือศาสนาพุทธ ฉะนั้นถึงแม้พระจะมีฐานะเป็นบุคคลทางศาสนา แต่โดยแท้จริงแล้วมีบทบาทต่อความสงบเรียบร้อยของชุมชนเช่นเดียวกับผู้อาวุโสด้วย